|
Unutulmuş Deha: Jan Swammerdam |
 |
 |
|
Sultan Tarlacı tarafından yazıldı
|
Galen’den beri “hareket eden can ruhu kavramı” hala geçerliğini sürdürürken ve canlıların tam olarak makine/otomat olarak düşünüldüğü dönemde, adı sanı birçok kitapta olmayan, genç bir bilim insanı ortaya çıktı; Jan Swammerdam (1637-1680). Galen’den beri devam eden 1500 yıllık tabu can ruhlarına (animal spirits) ve kalbin bedenin yönetim merkezi olduğu düşüncesine karşı çıktı. Ama anlaşılan, tarihin seyrinde sesini çok uzaklara ulaştıramadı.
1664 yılında, canlı ve anestezi yapılmamış bir kurbağanın kalbini keserek, hareketleri üzerinde herhangi bir etkisinin olmadığını, ancak eğer beyni çıkarılırsa hareketin kaybolduğunu gösterdi. Bu deneyden yola çıkarak kalbin hareket için zorunlu olmadığını – en azından bir kurbağada – beynin gerekli olduğunu öne sürdü. Bu deneyi o dönemin ünlü bilim insanı Olaf Borch (1626-1690) önünde tekrarladı. Ancak, 1662 yılında bir şeyin daha farkına varmıştı: kas ile beyin arasında herhangi bir bağlantı olmadan, kas üzerinden uyarı yapıldığında hareket ortaya çıkabiliyordu. Animal spirts’i hiç devreye sokmadı ancak konuya da bir açıklama getiremedi. Buna ek olarak, kas kasıldığında da hacminde bir artış olmadığını gösterdi. Bu ikinci bulgusu da Descartes’ten beri, kasa gelen sıvıların kasın hacmini arttırdığı düşüncesinin tam karşıtıydı. Yani kasa sinir lifleri aracılığı ile gelen fazladan bir kitle yoktu.
Swammerdam, 1667’deki doktora tezinde kendi fikirlerini öne sürdü. Sinirlerin, kasların karşı kaslarını (antagonist) bir ilişki içinde etkilediğini, oysa bir ya da birden fazla kasın bağlantısının bilinçli kontrolü olmadığını öne sürdü. Swammerdam’ın bu devrim yaratabilecek bulgularına karşın, animal spirits bir süre daha geçerliliğini korudu. Ta ki, Luigi Galvani’nin kasları elektrikle uyarmasına kadar.
|
|
LAST_UPDATED2 |
