Belirlenimcilik (determinizm) ilk olarak, Kant tarafından kullanılmıştır. Kant’ın ortaya koyduğu bu terim ona göre; “öznenin, kendi edimiyle özgürlük içinde ilişkisi”ydi. Modern anlamıyla kullanılışının ortaya çıkışı 19. yy’da, özellikle Claude Bernard’ın etkisiyle (1865) gerçekleşti. Başlangıçta, bilimin açıkça ortaya koyduğu nedensel belirlenimler topluluğuna dikkat çekmiş ve belirlenimciliği “öngörüye” yakın bir anlamda kullanılmıştı. Zamanla belirlenimcilik kadercilikle karıştırıldı.

Kuantum mekaniği maddenin atom altı yapının parçacık-dalga davranışı gösterdiğini ortaya koyduktan sonra anlaşıldı ki “iki karakterli” temel yapılar normal nedensellik ilkelerine uymuyordu: “sadece ortaya çıkma eğilimleri, olasılıkları veya genlikleri” vardı. Yani doğa, yalnızca olasılıkları hesaplamamıza izin veriyordu. Olasılık fonksiyonunun kendisi, olayların zaman boyunca gidişini ifade etmez, olayların meydana gelme eğilimini, olayın olabilme derecesini, ya da olay hakkında bilgi derecemizi yansıtır. Elde edilen değer oldukça rastlantısal ve öngörülemez. Tıpkı sigorta şirketleri ya da kumarbazların kullandıkları olasılık hesaplarındaki gibidir. Ancak, yeterli sayıda ölçüm yapıldığında, sonuç doğru olarak öngörülebilir. Yani, kuantum dünyası, istatistik olasılık yasaları dâhilinde davranır. Einstein buna şiddetle karşı çıktıysa da, çok uzun dayanamadı. Kuantum dünyasının “belirsizlik” dünyasından da öte “olasılıklar” dünyası olduğu ortaya kondu. 

Olasılık kavramı, KM’de geniş ölçüde kullanılır. Her kuantum sistemi gerçekte, olası haller kelimesi ile belirtilir ve kuramın temel kavramı bir etkileşimin etkisi ile bir durumdan diğerine “geçiş”i belirten geçiş genlikleri kavramıdır. Genlik karmaşık bir sayıdır. Dolayısı ile KM olasılıkları geçiş olasılıklarıdır. Geçiş genliklerine dayanılarak tanımlandıkları ölçüde, üst üste gelme ilkesine tabidirler. Bu durumda, sıradan olasılıklara ek olarak, “genlikler arası girişim” durumu söz konusu olur.

Ölçüm yapılmadan önce dalga fonksiyonu (Schrödinger’in zamana bağlı denklemindeki) olan -psi, diğer olası durumların bir karışımıdır. Yani, ölçülmemiş parçacık başlangıçta sadece olasılık dalgasıdır. Gözlenebilen herhangi bir şey (enerji, yerleşim, açısal momentum) ölçülebilirdir. Her ölçüm ve gözlem bir dizi durumu içerir. N kadar ölçüm olasılığı varsa, bunlar 1,2...N ile ve elde edilebilecek ölçümler de a1,a2...an ile simgelenebilir. Ölçüm yapılmadan önce a1=c12 ve a2=c22 gibi karmaşık sayıdır. Bu sistemin toplam durumu =c11+c22+...+cNN ile ifade edilir. Ölçümle, dalga fonksiyonu olan , diğer durumların (s) karışımından tek bir sonuca indirgenir (a1,a2...an’den herhangi biri) ve bu “çökme” ya da “dalga fonksiyonunun indirgenmesi” olarak adlandırılır. Çökme, ’de devamlı olmayan bir değişikliktir ve başlangıç durumu olan  kesin olarak bilinse bile sonuç kesin olarak bilinemez. Dalga fonksiyonu olan , s’lerin herhangi birinin sonucu olabilir. Bu durum klasik fizikte kabul edilen anlayışa terstir. Çünkü, aynı cismin aynı ölçümünün, aynı sonucu vermesi gerekir. Daha büyük sistemlerde de benzer ölçümler yapılabilir ve toplam benzer durum onlarda da ’dir.

Sistemdeki seçenekler bir tane ise, diğerlerinin durumu kesin olarak ölçülebilir. Örneğin, =1 durumunda, =diğer durumların karışımı s, C3 değeri de 1 ise diğer bütün c’ler 0 olur. Yani, ölçüm yapılmadan önce, elde edilebilecek a3’ün olasılığı tektir ve diğer durumları elde etme olasılığı sıfırdır. Diğer bir ifadeyle, yalnız bu sistemde, sistemin durumu kesin olarak bilinebilir. Yani, ölçüm yapıldıktan sonra da o sistemin durumu aynıdır ve ölçüm sistemin durumunu bozmaz.

Ölçme yapılmadığına, kuantum mekaniğinin belirlenimci olduğunu ileri sürmek bir bakıma anlamsızdır. Ölçme yapmadan, teorik bilgiyi denetleyecek deneye dayalı bilgi edinmeden, bu teorik bilgiden kestirim olarak söz etmek mümkün değildir. Fiziksel gerçeklikte, deneye dayalı bilgi aracılığı ile referans verilmediğinde, böyle bir kuram salt matematiksel bir kurgu olur.  

Yorumlar

Yeni Ekle

Yorum yaz

Adınız: E-posta:  BildirmeBildir Başlık:   Lütfen resimdeki güvenlik kodunu giriniz.

Powered by !JoomlaComment 3.26

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."