18. yüzyılda yaşamış ünlü bilim adamı Erzurumlu İbrahim Hakkı'nın (1705-1771) Marifetname'si beden şekline, bu şeklin kişiliğe yansıması ve de sinir sistemine büyük yer vermiştir. Olgun bir bilim insanı olan İbrahim Hakkı, çok sayıda eser yazmıştır. Bu eserler arasında en meşhur olanı ise Marifetname’dir (1756). Bu eser, çağındaki bilgi ve keşiflere yabancı kalmayan İbrahim Hakkı'nın eski ile yeniyi kaynaştırmaya çalıştığı bir kitaptır.

Ancak, ülkemizde, 1700’lü yıllarda dünyadaki bilimsel akım ve kavramlardan haberdar olmayan kişilerce, İbrahim Hakkı neredeyse aptal, bilimden haberi olmayan, sadece dinin etkisinde kalan bir üfürükçü olarak gösterilmektedir. Oysa kendisindeki birçok kavram, daha sonraki dönemlerde Franz Gall ya da diğer Batılı bilimadamlarınca kendi fikriymiş gibi öne sürülmüştür. Yine, bu bölümde okuyacağınız gibi, Descartes ve Newton gibi günümüzde neredeyse fikirlerine tapılan birçok biliminsanının da, bugünkü bilgi ile bakıldığında saçmalamaları olmuştur. İbrahim Hakkı’nın Marifetnamesi, yaşadığı dönemin bütün bilgilerini kapsayan ansiklopedik özellikte bir çalışmadır. Bizden biri olarak, Batılı dönemdaşları kadar iyi hatta daha da ileridir. Nitekim eserde de beden yapısı, yüz biçimi ve bedenin ayrı ayrı kısımları ile insan karakteri arasındaki ilişkinin ayrıntılı bir şekilde sunulduğunu görmekteyiz. Aşağıda, Marifetname’den alınan beden ve sinir sistemi ile ilgili kısa alıntıları bulacaksınız. Önce Frenoloji ile ilgili fikirlerinden bir özetleme yapacak olursak:
…
- Başı küçük olanın aklı azdır, gizli şeyin varsa ona söyleme.
- Başının tepesi yassı olan keder çekmez.
- Başının derisi ince olan, hayır yapar, zarar vermez.
- Kel adama yaklaşma, kötü huylu olur, ondan sakın.
- Alnı dar olanın, İçi de dar, sıkıntılı olur.
- Alnı yumru olan, çirkin ve kalın kafalı olur.
- Alnı enli olan kötü huylu olur, çünkü hastadır.
- Alnı normal olanı emin bil.
- Alnı buruşuksuz olan, şüphesiz tembel olur.
…

38-BÖLÜM-Sinirlerin bitme yerleri ve faydaları.
Birinci Madde
Sinirlerin konuluş hikmetlerini ve şekillerini bildirir.
...anatomi bilginleri demişlerdir ki: Bedende olan sinirlerin bazısının faydası, doğrudan; bazısının dolaylıdır. Faydası şudur ki, sinirler vasıtasıyla dimağ (beyin), diğer uzuvlara his ve hareket bahşeder. Sinirlerin köklerinin başlangıç yeri beyin, dallarının bitiş yeri insan derisidir. Beyin iki yönde sinirlerin başlangıç yeri olmuştur.
Zira beyin sinirlerin bazısına bizzat başlangıcıdır. Bazısına, omuriliğin vasıtasıyla başlangıç yeri olmuştur. Ama dimağın kendisinden biten sinirlerde ancak baş, yüz ve iç organlar his ve hareket bulmuştur. Diğer uzuvların sinirleri, omurilikten his ve hareket almıştır. … Allah, lütuf ve inayet edip, dimağdan iç organlara inen hareket sinirlerini koruma ve himayede büyük ihtiyat etmiştir. … Beynin sinirlerinden o sinir ki, onun faydası azaya his vermektir. Ama başlangıç yeri de bulunan tesiri kavrayıcı ve kuvvetli olmak için o sinir kastedilen uzva en yakın tarafından girmiş ve bitişmiştir. Bu his sinirleri yumuşak oldukça, his kuvvetini yerine getirirler. Metanete muhtaç oldukları için bunlar, hareket sinirleri gibi sert ve metin olmayıp, latif ve yumuşak bulunmuştur. Beynin önü, öbür tarafından daha yumuşak ve ziyade hassas olduğundan, his sinirleri önden, hareket sinirleri arkadan yaratılmıştır.

İkinci Madde
…anatomi bilginleri demişlerdir ki: Beynin kendisinden biten sinirlerin hepsi, yedi çift sinirdir. Birinci çifti koklama başlangıcı olan, meme ucuna benzer iki çıkıntı yakınında beynin ön boşluğun içindendir ki (şimdiki adı olfaktör sinir), o bir küçük boşluktur. İkincisi, çiftin solundan biten teki sağına, sağından biten teki soluna gelip, biri birine kavuşup, çapraz şekilde kesişmiştir (şimdiki adı optik kiazma). Sonra bükülüp, sağdan biten sağ göze, soldan gelen sol göze gitmiştir. Camsı adı verilen rutubeti kuşatmak için ağızları geniştir. Bu kesişmenin üç yararı vardır: Biri, iki gözün birine akan ruh, öbürüne dahi akmasın. Birine afet erdiğinde, öbürü onun yerini tutsun. Onun için bir göz kapandığında, açık gözün görüşü kuvvet bulur. Zira kapalı gözün nuru ona akar. İkinci faydası, iki gözün kavraması birlikte olup, ikisinin görüşü, kesişme içinde tek görüş olsun (şimdiki adı 3 boyutlu görüş). Ta ki görünen bir nesne müşterek çizgide bir şekillensin.

Yorumlar

Yeni Ekle

Yorum yaz

Adınız: E-posta:  BildirmeBildir Başlık:   Lütfen resimdeki güvenlik kodunu giriniz.

Powered by !JoomlaComment 3.26

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."