Yardım:İçindekiler
KUANTUM BEYIN SOZLUGU, özgür ansiklopedi
Konu başlıkları |
Giriş ve Başlangıç
Ve yazmaya başlayın! Metin kutusunun altındaki küçük tek satırlık özet alanına da değişiklik özeti'ni yazmayı unutmayınız.
Yazınız bitince "Sayfayı kaydet"e basınız! Değişikliklerinizi kaydetmeden önce "Önizlemeyi göster"e basarak oluşturduğunuz sayfayı gözden geçirmeniz sizi tekrar tekrar sayfayı değiştirmekten kurtarır.
Maddeleri lütfen tarafsız bir bakış açısı kullanarak yazınız. Kullandığınız kaynaklara göndermede bulununuz. Böylece başkaları yazdıklarınızı kontrol edebilir ve yaptıklarınızı geliştirebilir.
Yeni bir sayfa yazdıktan sonra, aşağıdakileri yapmanız, yazdığınız sayfayı daha kullanışlı hale getirir:
- Kullanımınız için Biçimsel rehber hazırladık
- Çok uzun derseniz Hızlı rehber hazırladık
- Yeni yazdığınız sayfayı görüntülerken, Sayfaya bağlantılar'ı kullanarak sayfanıza gönderme yapan diğer sayfaları kontrol ediniz ve yazdıklarınızın bu sayfalarda öngörülen içeriğe sahip olduğundan emin olunuz.
- Arama düğmesi ile yazdığınız konu için bir Google araması yapınız ve uygun web sayfalarına bağlantı koyunuz.
- Bildiğiniz diğer dillerdeki Vikipediler'in ilgili maddelerini kontrol ediniz, karşılaştırınız.
Bir sayfayı değiştirirken, oturum açmış olan bir kullanıcı, yaptığı değişikliği "küçük değişiklik" olarak işaretleyebilir. Küçük değişiklikler, genellikle, yazım yanlışlarının düzeltilmesi, biçimin hafifçe değiştirilmesi gibi değişikliklerdir. Son değişiklikleri görüntülerken küçük değişiklikleri saklama olanağı vardır. Büyük bir değişikliği küçük olarak işaretlemek uygun bir davranış olarak karşılanmaz.
Sayfanın üstünde gördüğünüz değiştir! düğmesi en temel fonksiyondur. Ufak bir grup olan korunmuş sayfalar dışında, bütün sayfalar üzerinde "değiştir" düğmesi vardır. Bu düğme, söylediği gibi madde (sayfa bir maddeden (konu,kavram...) oluşur) içeriğini değiştirilmek üzere size sunar. İçindeki her maddenin değiştirilmesine izin veren yapılara vikiler diyoruz. İsterseniz değiştir düğmesini, deneme tahtası bağlantısını ("deneme tahtası") kullanarak "deneme tahtası" sayfasında deneyin. İçine hoşunuza giden bir iki satır yazı yazıp sayfanın altındaki "Sayfayı kaydet" düğmesine basın. Umarız yazınızı "deneme tahtası" sayfasında görmek hoşunuza gider. Unutmadan, eklediğiniz bu yazı, artık Vikipedi'nin kalıcı bir parçası olmuştur. Vikipedi var oldukça bu yazı da sistemin hafızasında kalacaktır.
Önizlemeyi Göster
Yazarlığınız sırasında en çok kullanacağınız bir başka işlev sayfanın altında bulunan "Önizlemeyi Göster" düğmesiyle çalışmaktadır. deneme tahtasına bir kaç satır ekleyip bu düğmeye basınız. Açılan sayfa yaptığınız değişiklikleri gerçekleştirmeden görmenizi sağlamaktadır. Hepimiz hata yaparız, bu sayede bunları yakalama ve düzeltme şansınız vardır. Bu işlev sistemin (veri bankası) daha az düzeltme değişiklikleri saklamasında büyük önemi vardır. Eğer sayfanın eski değişikliklerini görmek istiyorsanız sayfanın üstünde bulunan geçmiş düğmesini kullanabilirsiniz.
Değişiklikleri Göster
En son olarak yazdıklarınızın bir önceki sürümle farkını gösteren (çıkardıklarınız sol-ekledikleriniz sağ tarafda) bir işlevimiz var. Bu işlevi çalıştırmak için "Değişiklikleri Göster" düğmesini kullanabilirsiniz.
En son olarak bir değişikliği saklamadan önce "Özet" kutucuğuna kısa bir açıklamasını yapmanız sistemi kullanan diğer kullanıcılara (ve size) çok yardımcı olacaktır. Özet kutusuna kısaca "yazım hatası" (yazım hataları düzeltildiyse) veya (kaynak eklendi) bir olgunun nerden kaynaklandığına dair bilgi eklediyseniz yazmanız yeterlidir. Genelde kullanılan kısaltmalar için özet kısaltmaları sayfasında bir göz atmanızı tavsiye ederiz.
Viki sayfalarına yazı yazmak çok kullanılan kelime işlemcilerden biraz değişiktir. Viki ne yazarsanız onu görürsünüz yapısı yerine yazı üzerine eklenen kodlarla çalışmaktadır. Bu sistem HTML sayfalarının yazımına çok benzemektedir.
Kalın ve Eğik yazılar
En çok kullanılan kodlar yazının kalın ve eğik olarak görünmesini sağlayanlardır. Bu, kelimenin ve kelime grubunun başına ve sonuna eklenen (') işaretleriyle sağlanır:
- ''eğik'' eklendiğinde yazı eğik. (2 tırnak işareti)
- '''kalın''' eklendiğinde yazı kalın. (3 tırnak işareti)
- '''''kalın eğik''''' eklendiğinde yazı kalın eğik. (5 tırnak işareti)
Viki alışkanlıklarından birisi her maddenin ilk cümlesinin içinde başlığın bulunmasıdır ve bunun kalın olarak yazılmasıdır. Bir örnek olarak Mustafa Kemal Atatürk maddesinin başlama cümlesine bakalım:
- Mustafa Kemal Atatürk Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusudur...
Bir ismin alternatifleri varsa; örnek olarak II. Mehmet maddesinin başlangıc cümlesi:
- Sultan II. Mehmet, veya Fatih Sultan Mehmet (30 Mart, 1432 – 3 Mayıs, 1481) Osmanlı Devleti’nin yedinci padişahıdır.
Bir başka viki geleneği ise kitap, sinema, cd isimlerinin eğik yazılmasıdır. Eğer bu isimler maddenin ilk cümlesinde geçiyorsa hem eğik hem kalın olarak geçerler. Örnek, madde Şu Çılgın Türkler:
- Şu Çılgın Türkler, Turgut Özakman tarafından kaleme alınan ve Kurtuluş Savaşı dönemini anlatan romandır.
Başlıklar ve alt başlıklar
Uzun bir maddenin okunurluğunu kolaylaştırmak ve içindeki bilgilerin daha düzgün olarak sınıflanması için başlıklar ve alt başlıklar kullanıyoruz. Eğer çok uzun bir makale görürseniz, konusuna göre siz de alt başlıklar oluşturabilirsiniz. Bu işlem için kuralları başlıklar bölümünde bulabilirsiniz.
Başlıklar şu şekilde yaratılmaktadır:
- ==En üst başlık== (2 eşit işareti)
- ===Alt başlık=== (3 eşit işareti)
- ====Alt Alt-başlık==== (4 eşit işareti)
Bir maddenin dört ve fazlası başlığı varsa içindekiler tablosu otomatik olarak oluşur. Deneme tahtası altında dört başlıktan fazlasını oluşturun.
İç bağlar
Vikipedinin kullanışlı olmasında etkikli olan en önemli özelliklerden biri kavramlar arasında rahatça dolaşılabilmesidir. Bir konunun etraflıca kavranması, o konuyla alakalı diğer konuların da taranmasıyla mümkündür. Vikipedinin kullanıcılara bir maddenin (içeriğin) içinde geçen kavramlara kolayca erişim sağlaması yüzünden, okuyucularda bağımlılık yarattığını iddia edenler bulunmaktadır.
Ne zaman kullanılmalı
Bağ kurmanın bir kabiliyet olduğu ileri sürülmektedir. Bir sayfada çok fazla bağ bulunmasının veya hiç bağ bulunmamasının sayfanın kalitesini düşürdüğü bir gerçekdir. "Her kelimesi bağlarla oluşturulan bir maddenin okuyucuya hiçbir yardımı olmayacaktır". Bu durumda "Ben bu maddeyi okurken hangi kavramlar (maddeler) hakkinda bilgi sahibi olmalıyım?" sorusunu kendinize sormalısınız. Unutmadan, eğer aynı kavram birden fazla yerde geçiyorsa her kullanımında bağ kurmanıza gerek yoktur. Bu durum yazının kolay okunurluğunu azaltmaktadır.
Nasıl
Yazının içindeki bir (veya fazla) kelimeyi kullanarak başka bir maddeye bağ yaratmak için bu kelimeyi çift kutucuk içine almanız yetecektir. Mustafa Kemal Atatürk T.C. Cumhurbaşkanıdır... cümlesinde "Mustafa Kemal Atatürk" ismini bu sayfaya yönlendirmek için:
- [[Mustafa Kemal Atatürk]]
Her çift kutu içine aldığınız kelime bir bağ olarak yaratılacaktır. Bu işlem, bağın gösterdiği kavramın var olmaması durumunda, bağı ekle koduyla yaratacaktır. Bu noktada bir konuya dikkatinizi çekmek isteriz. Bazı kavramların birden fazla anlamı vardır. Bu durumda yarattığınız bağ bir anlam ayrımı sayfasını gösteriyorsa, anlam ayrımı sayfası yerine, hangi maddeyi kullanıyorsa o maddeye doğrudan link yaratılması okuyucuya kolaylık sağlayacaktır.
Tarihler
İlk bakışta bir maddedeki tarihlerin bağ haline gelmesi önemli olarak görünmeyebilir. Vikipedi, sayfadaki tarihleri okuyuculara kullandıkları tarih biçemine göre değişik şekilde sunmaktadır. Ayrıca bu tarihler sistemin günün olayları listelerinin oluşturulmasında kullanılmaktadır. Örnek olarak 19 Mayıs 1919 kodlamadığınız durumda bu tarih hep bu şekilde okuyucuya gözükür. Ayrıca Türkçede tarih (Gün-Ay, Yıl) 19 Mayıs, 1919 olarak kullanılmaktadır.
- [[19 Mayıs]], [[1919]]
olarak yazılan bir tarih
- 19 Mayıs, 1919
- Mayıs 19 1919
- 1919 19 Mayıs
- 1919-05-19
Ayrıca bakınız eklemek
Eğer maddenin sonunda konuyla ilgili başka maddelere ya da bağlara dikkat çekmek isterseniz, sayfanın en altında yine bir başlık olarak "Ayrıca bakınız" başlığı açabilirsiniz. Başlık için == Ayrıca bakınız == yazınız. Başlıkta Ayrıca kelimesinin büyük harfle başladığına ve bakınız kelimesinin küçük harfle devam ettiğine dikkat ediniz.
Kategoriler
Bir maddeyi bir kategorinin içine eklemek çok kolaydır. Bunun için [[Kategori:***]], kodununun içine (*** yerine) hangi kategoride olmasını istiyorsanız yazabilirsiniz. Viki sizin için bu sayfayı bu kategorinin altına alacakdır.
Maddeden bir kategori sayfasına bağ yaratmak istiyorsanız iki nokta üst üste (:) işaretini kategori bağının başına eklemeniz yetecektir:
- [[:Kategori:Türkiye Yerleşim Birimleri]]
Yukarıdaki yazım size kategori sayfasına olan bağlantıyı oluşturacaktır:
Bir sayfanın kategorilendirilmesi okuyucuların erişimi için çok önemlidir. Bir çok okuyucu bilgilenmek istedikleri konuyu kapsayan maddelere göz atarak fikir sahibi olmaktadır. Böylece bir sayfanın içeriğine bağlılıktan kurtulmuş olmaktadırlar. Türkiye de yaşam hakkında bilgi edinmenin bir yolu "Kategori:Türkiye Yerleşim Birimleri" kategorisindeki maddelere veya bu kategoriye bağlı kategorilere bakarak kazanılabilmektedir. Kategori ve kullanımı için kategoriler sayfasından ileri düzeyde bilgi edinebilirsiniz.
Dış bağlantılar
İnternet üstünde bulunan ve konuyla ilgili bir adresi maddeye eklemek istiyorsanız önce bir kuralı hatırlamanız gerekmektedir. Maddeler ansiklopedik bütünlüğü korumak için kendi içinde düzenli ve dengeli olmak zorundadır. Konu içine serpiştirilmiş dış bağlantılar konunun içerik bütünlüğünü bozmaktadır. Konu içinde açıklanmayan bir olgunun dış bağlantıda açıklanmasının maddeye yararı olmamaktadır.
Bu kural içinde kalarak iki değişik şekilde dış bağlar kurulur. Birincisi sayfanın en altına özel bir bölüm ayrılmıştır. Bölümün ismi Dış bağlantılar olmakta ve liste halinde Vikipedi dışı sayfalara bağlar eklenebilmektedir. Bir başka yol ise kaynak gösterme yoludur. Eğer konu içindeki bir olguya kaynak olarak bir dış bağlantı gösterecekseniz kaynak göstermek istediğiniz cümlenin arkasına <ref> açıklama ve dış bağlantı </ref> olarak ekleyebilirsiniz. Bu bağlantıdar maddenin son kısmında bulunan kaynakça bölümünde listelenecekdir. Nasıl kaynak gösterileceğini ileride öğrenmenizi tavsiye ederiz.
Dış bağlantKullanımı
En kolaıların kullanımı için adresin tam yazılımını, URL sini, sayfaya yazmanız olacakdır. Örnek olarak Google a işaret eden bir bağ kurmak için:
Vikipedi bu yazınızı hemen internet bağlantısına çevirip gerekli kodları sizin için ekleyecekdir. Bu kodlar arasında "http://" baş kısmını eklemek de vardır. Bu tip eklemeleri bu sayfalarda pek görmemektesiniz. Bunun sebebi okuyucuya bu bağ konusunda hiç bir bilgi sunulmamasıdır. Ayrıca bu tip bağlar genellikle reklam şırketlerine bağ olarak görüldüğünden kısa sürede yazının içinde çıkarılmaktadır.
Bağlantının niçin sayfada bulunduğunu ve hangi özellik yüzünden okuyucunun bu bağlantıyı kullanması gerektiğini ekleyebileceğini şekilde belirtilmesi için kullanacağınız:
- [http://www.google.com/]
Bu bağın son bölümüne bir boşluk bırakarak ekleyeceğiniz açıklama size Google tarama aracı nı verecekdir.
- [http://www.google.com/ Google tarama aracı]
Ek: özek karakteri içeren dış bağlantılar ( pipe (|) gibi) sistem tarafından dış bağlantı olarak kodlanmaz. Bunu önlemek için isterseniz aynı karakterin onaltılık düzende ki değerini ASCII olarak ekleyebilirsiniz.Eğer pipe (|) kullanmanız gerekiyorsa, %7C kodlaması sorun çıkarmayacaktır. .
Maddenin "dış bağlantılar" başlığının altında eklendiğinde her bir bağlantının başına yıldız koyarak liste haline getirirseniz okunması kolay olur.
- ==Dış bağlantılar==
- *[http://www.google.com/ Google arama makinesi]
